اعاده دادرسی یکی از روش‌های فوق‌العاده شکایت از احکام است که روشی عدولی و راهی برای برگشت به دادگاه صادرکننده حکم قبلی است. با این هدف که دادگاه از رأی قطعی سابق خود عدول کند، زیرا شاکی مدعی است که صدور آن رأی از روی اشتباه بوده و دلایل موجود اجازه نمی‌دهد که چنین حکمی باقی بماند. در واقع لسان اعاده دادرسیاین است که رای صادره بر مبنایی اشتباه و با استناد به مدارکی غیر واقعی صادر شده است. احقاق حق و منتهی شدن رسیدگی به حکم صحیح آنقدر اهمیت دارد که در چنین شرایط اجازه رسیدگی مجدد داده شده است.

اقسام اعاده دادرسی

بر اساس قانون آیین دادرسی مدنی اعاده دادرسی به دو گونه است:

• اصلی: مختص مواردی است که مقتضی اعاده دادرسی به طور مستقل آن را درخواست کند. در واقع در این قسم خواهان خود مستقلا قایل است که رای صادره از دادگاه از موارد ذکر شده و از موجبات اعاده دادرسی است.
• طاری: وقتی در اثنای دادرسی، حکمی به عنوان دلیل ارائه شود و کسی که حکم یاد شده علیه او ابراز شده، نسبت به آن درخواست اعاده دادرسی کند. در این قسم در حین رسیدگی به پرونده‌ای دیگر به رایی استناد می‌شود که این رای در این پرونده در حال رسیدگی موثر است. در این هنگام شخصی که رای استنادی علیه او است و ادعا می‌کند که رای مثلا بر اساس سند جعلی صادر شده است می‌تواند با مراجعه به شعبه دادگاه صادرکننده رای قطعی نسبت به آن درخواست اعاده دادرسی کند.

جهات اعاده دادرسی

برای اینکه موارد اعاده دادرسی به صورت دقیق مشخص باشد و افراد نتوانند به بهانه‌های واهی پرونده‌های مختومه را مجدد به جریان انداخته و دستگاه قضایی را چالش روبرو کنند جهات اعاده دادرسی عینا در قانون آیین دادرسی مدنی ذکر شده است. محکوم‌علیه (فرد محکوم شده) حق دارد تا در صورت وجود یک یا چند تا از این جهات، درخواست اعاده دادرسی کند:

1. موضوع حکم، مورد ادعای خواهان نبوده باشد. مثلاً خواهان از دادگاه درخواست صدور حکم تخلیه بکند و دادگاه علاوه بر آن، اشتباهاً حکم به استرداد اجرت‌المثل نیز صادر کند.
2. حکم به میزان بیشتر از (حکم) خواسته صادر شده باشد. مثلا خواهان پنج میلیون تومان از خوانده مطالبه کند و دادگاه خوانده را به پرداخت 10 میلیون تومان محکوم کند.
3. وجود تضاد در مفاد حکم که ناشی از استناد به اصول یا به موارد متضاد باشد.
4. در صورتی که حکم قطعی دادگاه مخالف باشد با حکم قطعی دیگری که سابقاً همان دادگاه در خصوص همان دعوا و بین همان اصحاب دعوا صادر کرده بدون اینکه سبب قانونی موجب این مغایرت باشد. این جهت اعاده دادرسی موقوف به 5 شرط است: وحدت دعوا، وحدت اصحاب دعوا، وحدت دادگاه، معارضۀ دو حکم، قطعی بودن دو حکم.
5. اگرطرف مقابل اعاده دادرسی، حیله و تقلبی به کار برده که در حکم دادگاه مؤثر بوده است.
6. حکم دادگاه مستند به اسنادی بوده که پس از صدور حکم، جعلی بودن آنها ثابت شده باشد.
7. پس از صدور حکم ،اسناد و مدارکی به دست آید که دلیل حقانیت درخواست‌کننده اعاده دادرسی باشد. در واقع باید سند مورد ادعا در هنگام رسیدگی موجود بوده ولی در اختیار شخص قرار نداشته و اصطلاحا مکتوم بوده باشد.

تذکر این نکته ضروری است که اگر دادرس به غیر از موارد هفت‌گانه مذکور، جهتی را برای اعاده دادرسی قبول کند و قرار قبولی اعاده دادرسی را صادر کند دادگاه انتظامی وی را متخلف می‌‌شمارد.

مرجع صالح به رسیدگی

بر اساس قانون آیین دادرسی مدنی، درخواست اعاده دارسی اصلی باید به دادگاه صادرکننده حکم قطعی تقدیم شود. با در نظر گرفتن این موضوع اگر نسبت به رای صادره تقاضای تجدیدنظر‌خواهی شده باشد درخواست اعاده دادرسی باید تقدیم  شود و اگر رای صادره بدون اعتراض و تجدیدنظرخواهی قطعی شده باشد درخواست اعاده دادرسی باید به همان دادگاه بدوی تقدیم شود. لازم به ذکر است که رای صادره از سوی دادگاه صالح از لحاظ قطعیت، همان آثاری را دارد که اگر همین رایی  ابتدا از این دادگاه صادر می‌شد. در واقع اگر اعاده دادرسی به دادگاه تجدید نظر تحویل شود رای صادره قطعی و اگر به دادگاه بدوی تحویل شود رای صادره قابل تجدید نظرخواهی است.

دادخواست اعاده دادرسی طاری باید به دادگاهی تقدیم شود که حکم در آنجا به عنوان دلیل ابراز شده ولی مرجع رسیدگی، دادگاه صادرکننده حکم است. اعاده دادرسی مدنی هیچ وقت در دیوان عالی کشور مطرح نمی‌شود برخلاف امور جزایی که قبول اعاده  دادرسی همیشه با دیوان عالی کشور است.

مهلت اعاده دادرسی

از آنجایی که اعاده دادرسی جنبه استثنایی و خلاف اصل دارد مهلت آن نیز محدود است تا حتی‌الامکان آرای قطعی به قوت و اعتبار خود باقی بمانند. ذی‌نفع فقط در مهلت‌های قانونی حق درخواست اعاده دادرسی دارد. مهلت درخواست اعاده دادرسی برای اشخاص مقیم ایران 20 روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور دو ماه است. اما زمان شروع این مهلت درآرای حضوری قطعی از تاریخ ابلاغ؛ در آرای غیابی از تاریخ انقضای مهلت واخواهی و درخواست تجدیدنظر؛ اگر اعاده به جهت مغایر بودن دو حکم باشد،، از تاریخ آخرین ابلاغ هر یک از دو حکم و اگر اعاده به جهت جعل یا حیله باشد از تاریخ ابلاغ حکم نهایی مربوط به اثبات جعل یا حیله است.

آثار و شیوه رسیدگی در اعاده دادرسی

اعاده دادرسی اثر تعلیقی ندارد؛ یعنی به صرف درخواست اعاده دادرسی نسبت به حکم، اجرای آن متوقف نمی‌‌شود. اگر قرار قبولی صادر شود در صورتی که محکوم‌به، غیر مالی باشد اجرای حکم متوقف خواهد شد اما اگر مالی باشد و امکان اخذ تامین و جبران خسارات احتمالی باشد به تشخیص دادگاه از محکوم‌له، تامین مناسب گرفته می‌شود و اجرای حکم ادامه می‌یابد. البته درخواست اعاده دادرسی دارای اثر انتقالی در محدوده جهت ادعا شده است؛ بدین معنی که دادگاه، در صورت فسخ حکم مورد شکایت باید مجدداً نسبت به امور موضوعی و حکمی رسیدگی و اتخاذ تصمیم کند. در مورد آیین رسیدگی نیز باید گفت: در اعاده دادرسی، رسیدگی دادگاه به دو قسمت تقسیم می‌شود:

• اول رسیدگی به جهات و شرایط اعاده دادرسی و این که آیا در حدود یکی از جهات هفت‌گانه دادخواست تنظیم شده؟ آیا حکم مورد اعاده دادرسی، از احکام قابل اعاده دادرسی است؟ آیا متقاضی اعاده دادرسی در مهلت قانونی دادخواست اعاده را  تقدیم کرده است؟
• دوم، رسیدگی ماهوی به اصل دعوا و این که اگر دادگاه قرار قبول اعاده دادرسی را داد باید با رسیدگی در ماهیت، تکلیف دعوا را روشن کند. زیرا با قبول اعاده دادرسی، حکم قبلی فسخ می‌شود و دادگاه با رسیدگی ماهوی، حکم مجدد می‌دهد، اما اگر  جهت اعاده دادرسی مغایر بودن دو حکم باشد. دادگاه بعد از صدور قرار قبولی دادخواست اعاده دادرسی و فسخ حکم دوم، لازم نیست حکم مجددی بدهد. در این صورت حکم اول به قوت خود باقی خواهد.

https://telegram.me/legallovers

رسیدگی به اختلافات اشخاص،اعم ازحقیقی وحقوقی،سازمانها،ادارات دولتی وهرموضوع اختلافی ،طبققانون اساسی برعهده دادگستری وقوه قضاییه نهاده شده  است.رسیدگی به هرموضوع اختلافی مابین اشخاص باتقدیمشکایت کیفری که به غلط شکواییه نامیده می شود آغازمی وشود ودرامور حقوقی ،خانواده ،امور حسبی،ارث وسایر موارد حقوقی باتقدیم دادخواست به دادگاه صالح آغازمی  شود.رسیدگی به اختلافات وحل وفصل اختلاف،به عهده قاضی است وقاضی دادگاه باصدور رای،تصمیم نهایی وقطعی ،حاکم شدن یکی ازطرفین دعوی رااعلام می نماید.اما آیا حکم دادگاه که پس ازرسیدگی صادر می شود،قطعی است؟امکانتجدید نظر دراحکام صادر شده پرونده های حقوقی وجود دارد؟مرجع تجدیدنظر دراحکام صادرشده دادگاه حقوقی  کجاست؟اطلاع وآگاهی ازقوانین ومقررات واخذ مشاوره ازوکیل پایه یک دادگستری،می تواند راهگشای شما درتعقیب پرونده های حقوقی وقضایی باشد.

حکم قطعی وحکم قابل اعتراض وتجدیدنظرخواهی کدام است؟یکی ازطرق اعتراض به حکم صادر شده ازدادگاه حقوقی  که قطعیت یافته ،طبق قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی وانقلاب درامور مدنی،اعاده دادرسی است.آیا بامفهوماعاده دادرسی دردعاوی حقوقی آشنایی دارید؟تفاوت اعاده دادرسی وفرجام خواهی رامی دانید؟جهات اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی چیست؟مرجع رسیدگی به دعوای اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی کدام دادگاه است؟مهلت درخواست اعاده دادرسی برچه اساسی معین می شود؟آیا داشتنعذرموجه،جهت تاخیر درتقدیم دادخواست اعاده دادرسی،دردعاوی حقوقی،پذیرفته می شود؟حکمی که پس ازرسیدگی به دادخواست اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی صادر می شود،قابل اعتراض است؟وکیل متخصص وپایه یک دادگستری دراعاده دادرسی دردعاوی حقوقی،چه ویژگیهایی دارد؟دراین مقاله که به یاری وکلای پایه یک دادگستریهمکارباگروه وکلای مهر ودرموسسه حقوقی طلیعه عدالت ومهرپارسیان نوشته شده است به تمامی سوالات شما دربارهاعاده دادرسی دردعاوی حقوقی پاسخ می دهد.

تفاوت حکم باقرار

تصمیم نهایی درهرپرونده ای توسط قاضی رسیدگی کننده درهرشعبه ،اتخاذ می شود.ترتیب رسیدگی وترکیب هیات قضات رسیدگی کننده به موجب قانون معین می شود.اگرتصمیم دادگاه درباره ماهیت دعوی صادر شود ودادگاه پس  ازرسیدگی به دلایل طرفین، حکمی که قاطع دعوی ومشخص شدن حقانیت یکی ازطرفین باشد راصادرنماید،حکم نامیده می شود. امااگربنا به دلایل شکلی، مانند صحیح نبودن موضوع دعوی،عدم ابطال تمبر برروی اوراق پیوست دادخواست یا ذینفع نبودن خواهان،تصمیمی ازنظر شکلی گرفته شود،این تصمیم، قرار است وقاطع دعوینیست.تفاوت دراینجاست که فقط احکام دادگاهها قابل درخواست اعاده دادرسی هستند واین موضوع شامل قرارهای صادرشده ازدادگاه حقوقی نمی باشد.

احکام قابل اعتراض

طبق ماده 330قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی وانقلاب ،کلیه آرا صادر شده ازاین دادگاهها درامور حقوقی قطعی ولازم الاجراهستند مگر احکامی باماهیت زیر:

• کلیه احکام دادگاههای حقوقی که ارزش خواسته بیش ازسیصدهزارتومان باشد،قابل اعتراض وتجدید نظرخواهیهستند.
• تمامی احکامی که دردعاوی باخواسته غیر مالی صادر می شود قابل تجدیدنظرخواهی هستند.
• حکم صادرشده درهردعوای فرعی که دعوای اصلی ،طبق قانون قابل اعتراض باشد.
• احکام صادرشده ازدادگاههای حقوقی،که براساساقراریکی ازطرفین دعوی صادرشده باشد ویابراساس نظریه کارشناسانی صادرشده باشد که طرفین دعوی ،نظر آنها راقاطع دعوی اعلام کرده باشند،قابل اعتراض نیستند مگراینکه یکی ازطرفین درباره صلاحیت قاضی صادرکننده رای ویا صلاحیت دادگاه اعتراضی داشته باشد که به این اعتراض دردادگاه تجدید نظر رسیدگی خواهد شد.

اعاده دادرسی

اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی ،یکی ازطرق اعتراض به احکام حقوقی می باشد.اعاده دادرسی فقط درباره احکام صادر شده ازدادگاهها قابل پذیرش است وشامل قرارصادرشده ازدادگاه حقوقی نمی شود.وصف دیگری که برای پذیرش اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی می باشد،قطعیت حکم صادر شده ازدادگاه حقوقی می باشد.به دیگرسخن،درباره آرای غیر قطعی محاکم حقوقی ،درخواست اعاده دادرسی پذیرفته نمی شود،چون این احکام غیر قطعی ،قابل اعتراض عادی به وسیلهتجدیدنظر خواهی می باشند واعاده دادرسی دراین احکام،موضوعیت ندارد.حکم قطعی به حکمی اطلاق می شود که براثر عدم تجدیدنظرخواهی،غیرقابل اعتراض بودن به جهات پیش گفته ویارسیدگی به اعتراض دردادگاه تجدیدنظر ویادیوان عالی کشور،قطعیت یافته باشد.درصورت وجود جهات وشرایط اعاده دادرسی که درادامه خواهد آمد،درخواست اعاده دادرسی دراحکام قطعی حقوقی ،قابل پذیرش است.

https://telegram.me/legallovers

جهات اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی

اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی ،به دلایل زیر قابل پذیرش  است:

• درصورتی که دردعوایی حکمی صادر شود که مورد درخواست خواهان نبوده باشد وقاضی صادر کننده حکم به اشتباه رای خارج ازخواسته خواهان صادر کرده باشدبه عنوان مثال،خواسته خواهان،خلع ید بوده ولی دادگاه صادرکننده رای به قلع بنا داده باشد.
• اگر دردعوایی ،حکم به بیشترازمیزان خواسته داده شده واین حکم قطعیت یافته باشد،راه اعتراض به این حکم ،دادخواست اعاده دادرسی می باشد.مانند اینکه دادخواست،مطالبه بیست میلیون تومان باشد وقاضی دادگاه حقوقی به پنجاه میلیون تومان رای صادر کرده باشد.
• وجود تضاد درمندرجات حکم دادگاه که ناشی ازاستنادواشتباه قاضی صادرکننده دراستناد به اصول متضاد ومتناقض  ،رای اشتباه صادرکرده باشد.
• حکمی که ازسوی دادگاه حقوقی صادرشده است،باحکم دیگری که بین همان اصحاب دعوی وبایک موضوع دعوی  قبلا درهمین دادگاه صادرشده است درتضادوتناقض باد واین تضاد منشا قانونی نداشته باشد.
• طرف مقابل دعوی اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی،حیله وتقلبی به کاربرده باشد که دررای دادگاه موثر بوده وپس ازاتمام دعوی کشف شده باشد.
• استناد حکم دادگاه به اسناد ومدارکی باشد که بعدا جعلیت این اسناد به اثبات برسد،قابل اعاده دادرسی می  باشد.
• اگرپس ازرسیدگی به پرونده ای،اسناد ومدارکی به دست آید که دلیل اثبات حقانیت درخواست کننده اعاده دادرسی باشد واثبات شود که این اسناد ومدارک بدون تقصیر مدعی،درجریان دادرسی مکتوم مانده است،حکم دادگاه قابلدرخواست اعاده دادرسی می باشد.

انواع اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی

اعاده دادرسی اصلی واعاده دادرسی طاری

اعاده دادرسی اصلی،درصورتی است که یکی ازطرفین دعوی که دررسیدگی های قبلی حضور داشته ،باتحقق یکی ازشرایط مذکور،دادخواست اعاده دادرسی به صورت مستقل،تقدیم دادگاه می نماید.دادخواست اعاده دادرسی اصلی،به صورت مستقیم به دادگاه صادرکننده حکم قطعی رای مورد درخواست اعاده دادرسی تقدیم می گردد.

اعاده دادرسی طاری،به حالتی اطلاق می شود که دراثنای رسیدگی به دعوایی ،رای قطعی دادگاه دیگری به عنوان دلیل اقامه می گرددوکسی که حکم علیه او اقامه شده است،درخواست اعاده دادرسی می نماید.این درخواست اعاده دادرسی طاری، درجلسه دادگاهی که حکم به عنوان دلیل اقامه شده ،تقدیم می گردد ومدعی مکلف است ظرف 3روز پس ازتقدیم درخواست اعاده دادرسی،دادخواست اعاده دادرسی خود رابه دفتردادگاه تقدیم نماید.این دادخواست توسط دادگاه ،به دادگاه صادر کننده حکم مورد درخواست اعاده دادرسی طاری ،جهت رسیدگی به درخواست اعاده دادرسیارسال می گردد واگر به نظر قاضی دادگاه دادخواست اعاده دادرسی ومستندات ان قوی باشد،ادامه رسیدگی راتا حصول نتیجه اعاده دادرسی متوقف مینماید ودرغیر اینصورت به  رسیدگی ادامه داده وتصمیم مقتضی اتخاذ خواهد نمود.

مهلت درخواست اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی

اشخاصی که درایران حضور دارند،ظرف بیست روز واشخاصی که درخارج ازایران حضور دارند،ظرف دوماه به شرح زیر،می توانند دادخواست اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی خود راتقدیم دادگاه نمایند.

• درصورتی که رای قطعی دادگاه به صورت حضوری صادر وابلاغ شده باشد،ازتاریخ ابلاغ ،بیست روز مهلت اعاده دادرسی برای اشخاص مقیم ایران ودو ماه برای اشخاص خارج ازکشور،پیش بینی شده است.
• برای درخواست اعاده دادرسی درباره آرای غیابی،محکوم علیه غایب که بیست روز حق واخواهی وبیست روز نیز حق تجدیدنظرخواهی دارد(این مهلت بااضافه شدن روز ابلاغ واقدام به 42روز افزایش می یابد)پس محکوم علیه غایب ،درصورتی که ساکن ایران باشد بیست روز پس ازانقضا این مهلت ها واشخاص ساکن خارج ازایران ظرف دو ماه پس ازانقضا ان مهلت ها،امکان اعاده دادرسی دردعاوی حقوقیرادارند.اما درصورتی که فورس ماژور ویاعذر موجه ای اعلام نمایند،همه این مهلت ها پس ازرفع مانع محاسبه خواهد شد.این موانع وعذرهای موجه عبارتند از:- مرضی که مانع  ازحرکت باشد.-فوت والدین ،همسر ویااولاد-توقیف یا درحبس بودن به نحوی که نتواند دادخواست اعاده دادرسی خود رادرمهلت تقدیم نماید.-حوادثی که مانع ازحضور به موقع شخص باشد مانند سیل،زلزله وامثالهم.

تبصره 1:درصورتی که تقدیم دادخواست اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی به جهت مغایرت دو حکم باشد،مهلت های مذکور،ازتاریخ ابلاغ هرکدام ازدو حکمی است که دیرتر ابلاغ شده باشد.

تیصره 2: اگربه دلیل جعلی بودن مستندات ویابه کاربردن تقلب وحیله باشد ،درخواست اعاده دادرسی ومهلت تقدیم دادخواست اعاده دادرسی ،پس ازقطعیت حکم درباره جعل ویاتقلب مورد ادعا می باشد.

تبصره3:مهلت تقدیم دادخواست اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی،به دلیل مکتوم بودن اسناد ومدارک پس ازبه دست آمدن واطلاع ازاسناد ومدارک مکتوم محاسبه می شود.این موضوع وتاریخ دسترسی به اسناد ومدارک مکتوم ،باید دردادگاهی که به درخواست اعاده دادرسی رسیدگی می کند،به اثبات برسد.

مدارک لازم جهت تقدیم دادخواست اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی

• تنظیم صحیح دادخواست اعاده دادرسی،به طرفیت کلیه کسانی که درپرونده قبلی،به عنوان طرف دعوی حضور داشته اند.
• اصل وتصویر کارت ملی.
• تصویری ازرای مورد درخواست اعاده دادرسی درصورت عدم دسترسی،شماره دادنامه ومشخصات دادگاه صادر کننده حکم مورد درخواست اعاده دادرسی باید کامل درج شود.
• کلیه مدارک ومستندات مرتبط باموضوع ادعایی.

آثار ونتایج اعاده دادرسی دردعاوی حقوقی

پس ازاینکه دادخواست اعاده دادرسی ثبت وبه شعبه دادگاه  ارجاع گردید،ابتدا قاضی ویاقضات رسیدگی کننده درباره پذیرش ویاعدم پذیرش ادعای اعاده دادرسی،تصمیم اتخاذ نموده وتصمیم ابتدایی خود رادر قالب قرار قبولی اعاده دادرسی ویارد آن صادر می نماید وسپس باتعیین وقت رسیدگی ودعوت ازطرفین ،مانند همه دعاوی،رسیدگی واتخاذ تصمیم خواهد شدودرصورتی که رای دادگاه مبنی برعدم پذیرش اعاده دادرسی باشد،درخواست اعاده دادرسی ازهمین جهت دیگر پذیرفته نخواهد شد.دردعاوی غیرمالی،درصورت صدورقرارقبولی اعاده دادرسی،اجرای حکم متوقف می شود ودردعاوی مالی،اگرامکان اخذ تامین مناسب ازمحکوم له وجود داشته باشد،دادگاه پس ازاخذ تامین مناسب،اجرای حکم راادامه می دهد ودرغیر این صورت،دستور توقف اجرای حکم را تا رسیدگی ماهوی وصدور رای،صادر می نماید.