هر گونه تغییر و تحول در سند به منظور تقلب کردن و سوء استفاده از مدرک ، شامل قانون جرم جعل می شود ، در قانون موارد زیادی از جرم جعل اسناد آمده که مصادیق فراوانی مثل استفاده از مهر و امضاء دیگری ، الحاق بندی به سندی و یا مخدوش کردن سند است که جزو مدارک اثبات جعل خواهد بود ، جعل در قانون به دو نوع جعل مادی و جعل معنویتقسیم شده است .

بیشتر موارد کیفری جرم جعل مربوط به جنبه مادی جرم از لحاظ وارد کردن صدمه مادی به اشخاص است .

جعل مادی

جرم مادی مربوط به اصل سند ، مفاد و محتوای آن است و به ظاهر و صورت سند خدشه وارد می شود ، اما در جعل معنوی هیچگونه ایراد و صدمه ای به ظاهر سند وارد نمی شود و تنها حقیقت در آن سند تحریف می شود و برای قانع کردن دیگران طور دیگری بیان می شود ، در  جعل  معنوی ، قصد و اراده جاعل برعکس نشان دادن محتوای سند است به طوری که با هدف او که فریب دادن دیگران است هماهنگی ایجاد کند.

جعل معنوی

جعل معنوی نسبت به مضمون و محتوای سند ایجاد می شود ، مثل اینکه نوشته یکی از طرفین را تحریر کنند و یا امر باطلی را صحیح و امر صحیح را باطل جلوه دهند ، این نوع جعل بسته به نظر قاضی از یک تا پنج سال حبس را شامل می شود.

یکی از مصادیق جرم جعل معنوی ، تبلیغات دروغینی است که توسط بعضی از افراد برای ارائه ی کالا و خدمات انجام می شود و در آن تبلیغات گمراه کننده و کذب نسبت به آن کالا و خدمات به مردم داده می شود ، همه ی این موارد برای سوء استفاده از اعتماد مردم ایجاد می شود و در قانون هر اقدامی که برای گمراهی مردم انجام شود جرم محسوب می گردد.

در ضرر معنوی ناشی از جعل معنوی ، زمانی که به اعتبار ، آبروی خانوادگی ، شهرت و شغل فردی آسیب رسیده باشد و او را در بین عموم متهم کرده باشد ، از مفاد جرم جعل پیروی شده است .

رکن معنوی جرم جعل

در رکن معنوی جعل ، اگر مرتکب در انجام عمل خود و یا ترک عمل خود بداند ، ضرری متوجه اجتماع یا عموم می شود و به آن اقدام کند از لحاظ کیفری قابل تعقیب است ، در این حالت باید مرتکب به کار خود علم داشته باشد و کار وی خلاف واقع باشد و در آن اراده عمل داشته باشد اما اگر هیچ اراده و علمی نسبت به کار خود نداشته ،  برای وی مشکل قانونی ایجاد نخواهد کرد ، مثلا کسی که واسطه ی تبلیغ برای کالایی شده که نسبت به مفاد تبلیغ هیچگونه اختیاری نداشته است .

اگر فردی در انجام کار خود کوتاهی کند و بر اساس کوتاهی کردن وی سندی ایجاد شود که با واقعیت تطبیق ندارد عواقب این سند با وی خواهد بود و به نوعی جعل معنوی محسوب می شود .

اگر در نوشتن سخنان فردی مقداری از سند را حذف کنند و بر اثر آن ، زیان به آن شخص وارد شود ، جعل معنوی در سند انجام شده است.